André Leijssen werd op 27 november 1949 geboren aan de Molenstraat. Hij groeide op aan de Oudenmolen, in het huis dat zijn vader later met hulp van zijn broers uitbreidde. Tot zijn 22ste bleef hij er wonen; daarna vertrok hij voor zijn studie sociologie naar Tilburg en later Nijmegen. De jaren tussen 1949 en 1971 legden de basis voor een blijvende band met zijn geboortedorp.
In zijn nieuwste column blikt hij terug op 1965, toen hij met Discussiegroep SOS meedeed aan de optocht van de Brabantsedag. Voor het verhaal sprak hij met drie mededeelnemers van toen, die meer konden vertellen over de discussiegroep.
De Brabantsedag in Heeze is een jaarlijks cultuurfestival met als hoogtepunt de optocht op de laatste zondag van de maand augustus. Ontstaan in 1958 in café De Zwaan met de toenmalige kastelein Jo Paans, die samen met enkele anderen de initiatiefnemer was van de optocht. Oorspronkelijk een optocht met als onderwerp het verdwijnende boerenleven op het platteland. Maar in de loop der jaren uitgegroeid tot een alom bekend cultuurfestival met als hoogtepunt nog steeds de optocht.
In een van de beginjaren heb ikzelf aan de optocht meegedaan in 1965; ik was toen 15 jaar en had een rol als figurant: ik hoefde gelukkig niets te zeggen; alleen maar meelopen was voldoende. Het thema was ‘Heksen en spoken; sagen en legenden’. Mijn broer Henk had gevraagd of ik mee wilde doen. De groep beeldde een heksenproces uit.
In het boek, uitgegeven in 2007 door de Stichting Brabantse Dag, met als titel ‘50 jaar Brabantse Dag 1958-2007. Een gouden cultuurfestival’, staat op pagina 35 de optochtuitslag van de 8e Brabantse Dag 1965. Op plaats 4 staat: ‘4. ?? Het heksenproces’. Eveneens op pagina 230, waar de deelnemers in volgorde van de optocht van 1965 staan vermeld, staat: ‘8, Het heksenproces ( )’. Blijkbaar heeft men uit de archieven niet kunnen achterhalen welke groep het heksenproces had uitgebeeld.
Aangezien mijn broer Henk mij had gevraagd, heb ik twee van zijn vrienden, die zelf ook aan deze optocht hebben meegedaan, gevraagd van welke groep zij deel uitmaakten. Deze getuigen zijn Tinie Akkermans en Jan Vaessen, die beiden nog in leven zijn en van wie Tinie de 80-jarige leeftijd is gepasseerd. Zij verklaren het volgende: de discussiegroep S.O.S. heeft in 1965 deelgenomen aan de ‘heksenoptocht’ en toen de 4e prijs behaald.
Ik heb de redactie van https://mijnheeze.nl gevraagd of er andere bronnen zijn die dit bevestigen. Het antwoord dat ik kreeg luidde:
‘Maar op een andere manier is het wél bewaard gebleven: online. In het digitale archief Brabantsfaam (brabantsfaam.nl) staat de groep gewoon vermeld — Discussiegroep S.O.S. De naam is dus nooit echt verdwenen; hij ontbreekt alleen op die ene plek in het boek waar je hem het meest zou verwachten. Zie https://brabantsfaam.nl/jaren/groep/8/106/8 en https://brabantsfaam.nl/jaren/jaar/8.’
Rijst de vraag: wat was dat voor een club, ‘Discussiegroep S.O.S.’? Ik heb gesproken met de initiatiefnemer van deze groep, mijn vroegere buurjongen (in de Molenstraat) Tinie Akkermans. De naam staat voor de afkorting van ‘Scholieren Onder Scholieren’. De discussiegroep is opgericht in de jaren 1963-1964 en bestond uit ruim 10 personen.
Er moest wel het een en ander geregeld worden. Men kon bijeenkomen in de oude huishoudschool St. Martha (vanaf 1968 lhno) in de Pastoor van der Voortlaan (thans een huurappartementencomplex). Eens per maand kwam men bij elkaar om over allerlei actuele onderwerpen te discussiëren. Er was ook een geestelijke bij betrokken (dat was een voorwaarde van de huishoudschool) in de persoon van de priester Ben Henkus, verbonden als jezuïet aan het toenmalige Retraitehuis Regina Pacis (thans Hotel Kapellerput Heeze-Eindhoven). Bijzonder was dat de groep bestond uit jongens en meisjes. De toenmalige katholieke moraal schreef voor dat de geslachten zoveel mogelijk gescheiden moesten worden opgevoed. Er was een lagere school voor meisjes en een lagere school voor jongens. In Geldrop een muloschool voor meisjes en een muloschool voor jongens. De ambachtsschool of later de lts was alleen toegankelijk voor jongens. In nagenoeg alle jeugdverenigingen werden meisjes en jongens gescheiden gehouden. En bij de meeste clubs was er een aalmoezenier (meestal een kapelaan) die toezicht hield.
De discussiegroep S.O.S. heeft aan de optocht van de Brabantse Dag deelgenomen van 1964 tot en met 1966. De thema’s waren: 7e Brabantse Dag 1964: ‘Bezetting en bevrijding van Brabant door de eeuwen heen’; 8e Brabantse Dag 1965: ‘Heksen en spoken; sagen en legenden’; 9e Brabantse Dag 1966: ‘Sprookjes uit Brabant’. Zij kregen bij de bouw van hun optochtwagen(s) de hulp van meester Van Berkel van de lagere school, die erom bekendstond dat hij heel mooie tekeningen kon maken met krijtkleuren op het schoolbord. Hun wagen werd gebouwd op het terrein van Aannemersbedrijf Duisters in de Molenstraat.
De initiatiefnemer ging in die jaren naar het Bisschoppelijk College Weert (thans College Weert). Na zijn mulojaren in Geldrop is hij verdergegaan naar de hbs. Hij vertelde mij dat er in zijn jaren (1963-1964) ook andere jongens uit Heeze in Weert naar school gingen; toen hij in de 5e klas zat van de hbs-a, zat bij hem in de klas Henk van Asten; in de 4e klas van de hbs-a zat toen Jan Vaessen, en Ad van de Mortel in de 4e klas van de hbs-b. De discussiegroep S.O.S. bestond voornamelijk uit middelbare scholieren die met elkaar in gesprek waren over onderwerpen die in die tijd tot het domein van de volwassenen behoorden.
De groep Tinie Akkermans, Jan Vaessen en Ad van de Mortel vormde samen met mijn broer Henk Leijssen een hechte vriendengroep. Zij vonden elkaar in hun opvattingen over moraal, de schijnheiligheid van de Rooms-Katholieke Kerk, over de gezapigheid van hun ouders. Het was vanzelfsprekend dat zij na het voortgezet onderwijs zich over ons land verspreidden voor studie, maar telkens hebben zij elkaar ook weer gevonden. Mobieltjes en internet moesten tijdens een groot deel van deze tijd nog worden uitgevonden; dat beperkte ook hun onderlinge contacten.
De jaren zestig waren de tijd dat alles anders zou worden. Bob Dylan zong zijn lied ‘The Times They Are a-Changin’’ (1964); voor Boudewijn de Groot vertaald als ‘Er komen andere tijden’. De tijd van The Beatles en The Rolling Stones met hun nieuwe beatmuziek. Binnen de Rooms-Katholieke Kerk was het 2e Vaticaans Concilie (1963) juist achter de rug en dat bracht ook in de kerk allerlei veranderingen, zowel in vorm als in inhoud.
Terug naar de Brabantse Dag: van Toon Thijs (ook lid van S.O.S.) heb ik een plakboek te leen gekregen met daarin opgenomen foto’s en beschrijvingen van de Brabantse Dag 1965. De groep ‘Het heksenproces’ bestond uit twee wagens (nummers 8 en 9). Op de eerste wagen werden de heksen gevangengezet en berecht. Na de voorlezing van de beschuldiging door de rechter volgde de rest van het proces. In de tijd van de heksenvervolgingen in Nederland (± 1470 tot ± 1670) kon men pas een heks veroordelen als er een officiële bekentenis was. Het was gebruikelijk dat deze bekentenis werd afgedwongen door de beul met zijn pijnbank.
De tweede wagen was ingericht om de executie te verbeelden. Heksen werden meestal levend verbrand op de brandstapel.
Ook de clerus was van de partij om te bidden voor het zielenheil van de heksen. ‘Gebeden prevelend en wijwater sprenkelend bezweert de geestelijke het heksengebroed. Het publiek kijkt geamuseerd toe.’ Ook waren de wagens voorzien van de symbolen van hekserij: zwarte katten, zwarte raven, een bezem waarop de heks door de lucht vliegt.
© André Leijssen, augustus 2026.
Met dank aan Tinie Akkermans, Toon Thijs en Jan Vaessen voor de verstrekte informatie.
