Nog maar net boven aangekomen in de molen, bots ik bijna letterlijk op Rob van der Veeke, een van de drie molenaars. Terwijl bezoekers rondkijken en rondlopen, vertelt Rob met zichtbaar enthousiasme over de Sint Victor. Eigenlijk had vandaag de feestelijke heropening van de volledig gerestaureerde molen moeten plaatsvinden, maar door enkele weinig attente aannemers liep alles vertraging op. Nu hoopt hij dat Sint Victor alsnog officieel geopend kan worden tijdens de 40e editie van Nationale Monumentendag, later dit jaar in september.
Wie met Rob praat, merkt al snel dat hij niet alleen molenaar is, maar ook veel van de Heezer geschiedenis weet. De molen is een zogenaamde beltmolen: gebouwd op een hoge zandheuvel, de ‘belt’, zodat de wieken boven de bomen uit konden komen. Dat was destijds noodzakelijk, want de Herbertusbossen reikten vroeger bijna tot aan de molen. Zelfs nu blijkt die slimme keuze nog altijd handig, want dankzij de hoogte vangt de molen meer wind dan veel andere molens.
Terwijl we boven op de bult staan, volgt een geschiedenisles over Heeze zelf. Rob wijst richting het gemeentewerf en de brandweerkazerne en vertelt dat daar vroeger het station lag, vrijwel recht tegenover de molen. “En waarom denk je dat de kerk deze kant op gebouwd is?” vraagt hij. Wij wonen pas bijna twee jaar in Heeze, dus deze geschiedenisles is heel leuk en welkom.
De familie Pompen gaf in 1852 opdracht tot de bouw van de molen. Sindsdien heeft de molen heel wat meegemaakt. Twee branden in 1862 en 1904 en beschadigingen door WO2 maakten dat restauratie drie maal dringend nodig was. Dat opnieuw in 1984, toen de molen in vervallen staat verkeerde. Dat verval kwam vooral doordat de molen jarenlang stil had gestaan, iets dat voor een molen funest is. In 2005 werd alleen de kap aangepakt, maar de huidige restauratie is veel grondiger.
Tijdens deze werkzaamheden werd veel oud stucwerk verwijderd. De mortel voor het nieuwe stucwerk werd vrijwel identiek nagemaakt aan het origineel, zodat alles goed zou blijven hechten. Dat is belangrijker dan je misschien denkt, legt Rob uit. “Als de molen draait, voel je de muren gewoon trillen.” Tijdens het schilderwerk deden de vakmensen bovendien een bijzondere ontdekking: vlak onder de kap kwam een geschilderde Nederlandse driekleur tevoorschijn. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden die vaker stiekem op molens aangebracht als teken van verzet, meestal expres in de verkeerde volgorde, om minder op te vallen.
Rob noemt ook al snel de naam Gerard Sturkeboom. De Heezer molenaar, die begin 2023 veel te vroeg overleed, was een echte autoriteit op het gebied van molens. Volgens Rob heeft Gerard ervoor gezorgd dat de molen behouden bleef én onder de aandacht van de gemeente kwam en bleef. Over die samenwerking is Rob overigens zeer positief: sinds 1980 is de gemeente Heeze-Leende eigenaar van de molen en de betrokkenheid is groot.
Dat de Sint Victor nog springlevend is, blijkt ook uit het dagelijkse gebruik. Iedere zaterdag is de molen open voor bezoekers en inmiddels levert hij meel aan drie bakkerijen in de omgeving. De molen draait bovendien uitstekend, mede dankzij de holle aluminium platen op de wieken. Die zorgen ervoor dat meer wind wordt gevangen en de molen efficiënter kan draaien.
Als ons bezoek erop zit, komt via een plankje aan een touw een zak boekweitmeel naar beneden. Met meel onder de arm en een hoofd vol verhalen verlaten we de molen, weer wat wijzer over zowel Sint Victor als de geschiedenis van Heeze.
