Plattelandsvereniging Hei, Heg & Hoogeind organiseerde in ’t Perron, samen met bureau Building Balance, een informatieavond over de teelt van miscanthus, ook wel olifantsgras genoemd. Ook in Heeze-Leende komt de transitie van het landelijk gebied op gang. De teelt van dit transitiegewas sluit daar goed bij aan. Peter Kerkhofs (HHH) legde uit dat deze informatieavond goed past binnen de doelstelling van de vereniging: een mooi en divers platteland waar boeren een goede boterham kunnen verdienen. Tegenwoordig is landbouw meer dan voedsel verbouwen; er ontstaan steeds meer verschillende verdienmodellen.
Waterschap De Dommel stimuleert de teelt van miscanthus eveneens. Grondeigenaren kunnen hieraan deelnemen via voordelige pachtcontracten. In Helmond gebeurt dat al. Heeze-Leende heeft echter weinig eigen grond. Wethouder Maaike van Breugel vertelde dat de gemeente de teelt van miscanthus wil stimuleren, in samenwerking met Hei, Heg & Hoogeind. Opgaven in de landbouw en woningbouw kunnen hiermee worden gecombineerd.
CO₂-opslag
Architect Harold van de Ven (Building Balance) vertelde over de mogelijkheden voor het gebruik van vezelgewassen in de bouw. Huizen bouwen met beton en baksteen stoot veel meer CO₂ uit dan bouwen met biobased materialen. Sterker nog, met biobased bouwen sla je juist CO₂ op. Er komt steeds meer aandacht voor, ook in de prefab-woningbouw. Miscanthus legt veel meer CO₂ vast dan stro, vlas en vezelhennep.
Telers kunnen zogenoemde carbon credits verkopen aan andere bedrijven – een extra inkomstenbron. Bedrijven die meer CO₂ uitstoten dan toegestaan, zijn verplicht om carbon credits te kopen. Boeren kunnen dus inkomsten halen uit zowel de verkoop van de biomassa als uit de levering van ecosysteemdiensten (bodem en water, CO₂-opslag) en de verkoop van carbon credits. Miscanthus-isolatieplaten leveren helaas wel 25% minder isolatiewaarde dan geperst stro. Maar ook daar staan de ontwikkelingen niet stil.
Wat gebeurt er in Heeze-Leende?
In de Bulders zijn de eerste huizen met biobased materialen gebouwd. De helft van de aanwezigen in de zaal bleek, na een rondvraag, zelf grond te bezitten. Zes van hen hebben miscanthus op hun land staan. In heel Nederland is nu 1050 hectare met miscanthus beplant – een zeer klein percentage van alle landbouwgrond. Het verdienmodel is nog te beperkt. Het is niet te verwachten dat melkveehouders een deel van hun grasland omzetten naar miscanthus; zij hebben het gras immers nodig voor hun koeien.
De teelt
Eppo Timmer, afkomstig uit de agrarische sector, is fan van miscanthus. Hij probeert de agrarische sector en de bouwsector met elkaar te verbinden. Hij ging in op de voordelen van de teelt, zowel ecologisch als economisch.
Miscanthus wordt wel een ‘gewas voor luie boeren’ genoemd omdat je er na de start weinig werk aan zou hebben – al is niet iedereen het daarover eens. Het gewas kan wel twintig jaar blijven staan. Daarna ploeg je de wortels uit de grond en begin je opnieuw.
Voordelen: het is een sterk gewas dat goed tegen wateroverlast en droogte kan – een belangrijke factor in tijden van klimaatverandering, waarin we steeds vaker met extreem weer te maken krijgen. Miscanthus is geschikt voor percelen waar andere gewassen, zoals aardappels, niet gedijen.
Bemesting is niet nodig, dus het is geschikt om nabij natuurgebieden aan te planten. Wel tellen miscanthuspercelen mee als mestplaatsingsruimte. Het gewas is niet vatbaar voor ziekten, aaltjes of schimmels. Er zijn dus geen gewasbeschermingsmiddelen nodig, wat de teelt geschikt maakt voor aanplant in de zone tussen natuur en ‘harde landbouw’.
Wél wordt in het eerste jaar na het planten van de zogeheten wortelstokken vaak chemische onkruidbestrijding toegepast. Maar dat probleem kan ook mechanisch worden aangepakt.
Nadeel van miscanthus: voor de biodiversiteit doet het gewas weinig. Geen bloemen betekent geen insecten. Daarom wordt aangeraden een mix van gewassen na te streven in een gebied, met bloemrijke akkerranden erbij.
Pas in het tweede jaar wordt geoogst; pas in het derde jaar is de oogst volledig. Voor de oogst kunnen bepaalde merken maïshakselaars worden gebruikt. De transportkosten zijn wel hoog, merkte iemand in de zaal op. Het materiaal is echter goed te bewaren.
Afzetmarkten
Naast toepassingen in de bouw levert het gewas ook cellulose, die verkocht wordt aan de papierindustrie.
Hoveniers kopen de (gehakselde) mulch als bodembedekker; het voorkomt dat de bodem uitdroogt en remt de groei van onkruid.
Gehakselde miscanthus wordt ook verkocht aan producenten van potplanten en als strooisel in dierverblijven. Ook in de grond-, weg- en waterbouw zit een potentiële afzetmarkt. Verder kan het aan vergisters worden verkocht voor de opwekking van energie, al is het daar eigenlijk een te hoogwaardig materiaal voor. Andere toepassingen leveren meer winst op.
Het is belangrijk dat de partijen in de keten goed op elkaar ingespeeld raken: bouwbedrijven moeten verzekerd zijn van vaste aanvoervolumes op de juiste momenten, en telers moeten er zeker van zijn dat ze hun oogst vlot kunnen verkopen. Dat Nederland miscanthus importeert, laat zien dat de vraag nu hoger is dan het aanbod. Dat biedt perspectieven – ook voor grondeigenaren in Heeze-Leende.
We zullen de komende jaren zien of de miscanthusteelt in Heeze-Leende net zo hard gaat groeien als het gewas zelf.
