Door Susanne Davids
Het idee om erfgoed toegankelijk te maken en meer mensen enthousiast te maken voor monumenten ontstond in 1984 in Frankrijk. Het was heel succesvol en daarom haalde Nederland dit in 1987 naar ons land. Wat begon als een eendaags lokaal initiatief groeide uit tot een groots landelijk weekend in het tweede weekend van september, nu georganiseerd door de VriendenLoterij Open Monumentendag in samenwerking met lokale comités.
In 2026 vindt de 40e editie plaats en wordt teruggeblikt op een rijke geschiedenis waarin miljoenen bezoekers gratis verborgen historische plekken ontdekten.
En die verborgen historische plekken in onze gemeente, die zijn er! Op zaterdag bezochten we de protestantse kerk in Heeze. Feitelijk is het een kapel (en daar is de naam Kapelstraat vandaan gekomen). De oude kerk stond bij het protestantse kerkhof in de buurt ‘Kerkhof’. De kapel was vroeger verbonden aan Kasteel Heeze en maakt deel uit van het beschermde dorpsgezicht. In de kerk staat een preekstoel, die eerder in de Sint-Petrus-Bandenkerk in Leende stond. Een leuk weetje is dat er tot het midden van de 19e eeuw een gevangenis was achter de kerk met drie cellen.
Op zondag reden we naar Leende, alwaar we midden in een rondleiding in de rooms-katholieke Sint-Petrus-Bandenkerk terechtkwamen. Wat een verrassing is deze kerk. Nou kom ik graag in kerken, ook al ben ik niet gelovig, maar ik hou van de rust en kalmte. Maar als de kerk dan ook nog mooi is, word ik helemaal blij. En de kerk in Leende is een juweeltje. We werden heel vriendelijk en hartelijk ontvangen en beide gidsen wisten veel leuke weetjes over de kerk. Zo wordt er niet erg veel meer gebiecht en doet de biechtstoel nu dus dienst als opslaghok. En Sint-Antonius van Padua: hij is de katholieke patroonheilige van verloren voorwerpen en is echt onverminderd populair om tot te bidden als je iets kwijt bent. Net zo’n mooi gebeuren als het bidden voor mooi weer op de Brabantsedag door de zusters clarissen in Megen. Helaas hadden wij tijd tekort om mee de toren in te gaan, maar tot het orgel en zangkoor zijn we wel gekomen. Wist je dat vroeger iemand op een ouderwets fitnessapparaat het orgel handmatig van lucht voorzag? Ga volgend jaar maar kijken, dan zie je wat ik bedoel!
En Kasteel Heeze zul je je nu afvragen? Daar zijn we wel geweest op zondag, maar dan voor een gewone rondleiding. Het kasteel wordt immers nog bewoond, en ze ontvangen het laatste weekend van mei met de Dag van het Kasteel 2500 bezoekers! De bewoners en beheerders hebben aan die dag en aan alle andere activiteiten hun handen vol en houden het daarom bij één grote bezoekersdag per jaar.
Desalniettemin werden we ook op Kasteel Heeze heel hartelijk ontvangen door de nog nieuwe beheerder, die het geweldig vindt beheerder te zijn. Hoe leuk was het om het kasteel van binnen te zien, met een gids die ons van allerlei historische verhalen voorziet. En ook hier weer allemaal leuke weetjes. Een daarvan is dus dat er een ondergrondse gang loopt van het kasteel naar de kapel, de protestantse kerk dus. Of het waar is, weet niemand zeker, maar de kerk is dus misschien niet alleen figuurlijk verbonden met het kasteel, maar ook letterlijk…
Sorry, Heemkundekring De Heerlijkheid Heeze, Leende en Zesgehuchten! We hopen dat we jullie maquette over de bebouwing en het grondgebruik in 1832 tijdens een andere gelegenheid alsnog mogen bewonderen. En de kapel van Providentia in Sterksel? Daar lopen we zeker ook nog eens binnen.
Onze conclusie: Open Monumentendag is een ontzettend leuk initiatief. Het is dé gelegenheid om gebouwen van binnen te ontdekken, verhalen uit het verleden te beleven en plekken te bezoeken waar je dagelijks gewoon langs fietst. Dus noteer het alvast in je agenda voor volgend jaar en ga op ontdekkingstocht.
