André Leijssen zag op 27 november 1949 het levenslicht aan de Molenstraat. Zijn vroege jaren bracht hij door in het huis dat zijn vader later met hulp van zijn broers uitbreidde aan de Oudenmolen. Tot zijn 22ste bleef hij hier wonen, waarna hij voor zijn studie sociologie naar Tilburg en later Nijmegen vertrok. De periode tussen 1949 en 1971 vormde de basis voor zijn jeugd en een leven vol dierbare herinneringen aan de hechte relatie met zijn geboorteplaats.
De voorgaande columns betroffen voornamelijk familiegeschiedenissen zoals ik me die herinner en feiten die ik in openbare bronnen op internet heb opgezocht. Dat heeft misschien de schijn gewekt dat vroeger in mijn jeugd alles soepeltjes is verlopen. Dat is natuurlijk niet zo. In mijn jeugd waren er ook problemen en mogelijk heb ik daar trauma’s aan overgehouden. Eén daarvan zijn de zwemlessen die ik vroeger heb gehad.
In de 3e of 4e klas van de lagere school kregen de kinderen zwemles ’s-morgens vroeg voordat de school begon. Een bus van Sprengers stond om zeven uur klaar om de kinderen naar Geldrop te brengen naar het buitenzwembad De Smelen. De zwemlessen waren één keer per week en begonnen in de week van 15 mei. In mei kan het ’s-morgens vroeg nog erg koud zijn. In de jaren vijftig van de vorige eeuw hadden we nog geen problemen van klimaatverandering en hittegolven in het voorjaar.
Het waren overigens allemaal jongens, omdat de Rooms-Katholieke traditie voorschreef dat jongens en meisjes al op vroege leeftijd gescheiden moesten worden onderwezen en opgevoed. De meisjes gingen naar de meisjesschool (gerund door nonnen), en de jongens gingen naar de jongensschool, de Dirk Heziusschool, die toen nog enkel bestond uit het gedeelte in de Schoolstraat. Of de meisjes ook zwemles kregen weet ik niet meer en mijn zus kan ik het ook niet meer vragen. Ik ga ervanuit dat ook zij zwemlessen kregen en ook in De Smelen in Geldrop.
Het patroon van de zwemlessen was als volgt: in een gezamenlijke kleedkamer moest je je omkleden. Dat was al een dingetje: je klasgenootjes zouden je piemeltje en je blote bips kunnen zien. Dit was toch anders dan als peuter/kleuter pootjebaden bij de Krombrug. Na de eerste keer trok je je zwembroek thuis alvast aan. Bleef het probleem bestaan dat je na de zwemles terug de kleedruimte in moest om je af te drogen en aan te kleden. Toch allemaal zeer onhandig met je handdoek om je middel en dan je onderbroek aan te trekken.
Op Youtube.com staat een geweldige video hoe Mr. Bean het klaarspeelt zich om te kleden zonder in zijn blootje te staan. En in de film ‘Alleman’ van Bert Haanstra uit 1963 zijn de 33e tot en met de 38e minuut gereserveerd voor mensen die dat op het strand trachten te doen, al of niet met hulp van familieleden.
Vervolgens moest de hele groep van zo’n dertig of meer kinderen door het voetenbad waar ijskoude douches je lichaam besproeiden. Je rilde al van de buitentemperatuur en dan kreeg je die koude douche daar nog overheen. De eerste les bestond uit ‘droog’ oefenen. De badmeester deed staande de beenslag voor met één been; de kinderen oefenden op een soort bankje de beenslag.
Daarna het zwembad in voor de beginnelingen: de diepte van ongeveer 30cm begon aan één kant en liep op tot 80cm aan de andere kant. Je werd uitgerust met een stuk kurk of een soort ballon voor op je rug, en een plank voor in je handen. De eerste oefening in het water was om te leren drijven. De kinderen werden in het 30cm bad in een rij gezet van groot naar klein. De badmeester begon altijd bij de grootste van de klas. Eén voor één moesten we laten zien of we de instructies goed hadden begrepen. Ik was één van de kleinsten. Het water had hooguit een temperatuur van 15 graden (gevoelstemperatuur). Na de koude douche van het voetenbad stond je te rillen van de kou. Er waren ruim 25 kinderen voor mij voordat ik aan de beurt was. Een Spartaanse aanpak van Spartaanse badmeesters.
Na het drijven kwam het zwemmen in het 80 cm bad. De schoolslag had je al ‘op het droge’ geoefend. En het drijven had je ook achter de rug. Dus met de plank in je handen moest je proberen vooruit te komen met de beenslag. De armslag kwam later wel een keer. Wat ik me herinner is dat ik nauwelijks vooruitkwam. Blijkbaar deed ik de beenslag niet goed of niet krachtig genoeg.
Tijdens deze zwemlessen ben ik nooit verder gekomen dan het 80 cm bad. Terwijl veel kinderen doorstroomden naar het 120cm tot 140cm bad. Zij konden al een beetje zwemmen (zonder plank), het hoofd boven water houden en een beetje vooruitkomen. Ik kon pas in het 120-140 cm bad zodra mijn lichaam het toeliet dat ik staande op de bodem van het bad met mijn hoofd boven water uitkwam.
Later, na de verplichte zwemlessen, heb ik van anderen geleerd hoe ik de borstcrawl moest doen en op mijn rug moest zwemmen, maar steeds in een bad waarin ik op de bodem kon staan. Aanvankelijk hield ik mijn hoofd constant boven water. Zowaar heb ik van mijn jongere broer Nico geleerd hoe ik in het 120-140cm bad kon duiken.
Toen mijn kinderen hun zwemdiploma haalden (A, B en C) heb ik nog zwemlessen voor volwassenen gevolgd in het overdekte en verwarmde binnenbad in Venray. Dat zij zich als een ‘rat in het water’ voelden gaf mij motivatie om goed te leren zwemmen, zodat ik met hen in een ‘zwemparadijs’ in het water kon spelen. De schoolslag heb ik echter nooit goed onder de knie kunnen krijgen. In het 300cm bad blijf ik graag aan de kant of in de buurt van een kabel.
Op 15 juli was ik op bezoek op het scouting labelterrein ‘Achter ‘t Heezerenbosch’. Mijn oudste zoon en zijn vriendin waren daar kampstaf, wat zij al enkele jaren als vrijwilligers doen. Tijdens dat bezoek heb ik even een wandeling gemaakt: ik wilde het ‘Diepmeerven’ wel weer eens zien, waar wij vroeger dikwijls gingen zwemmen. Niet alleen overdag, maar ook ’s-avonds als we op de blokhut ‘Den Ekelhoek’ een kampweekend hadden en de neiging kregen om te gaan zwemmen.
