André Leijssen werd op 27 november 1949 geboren aan de Molenstraat. Hij groeide op aan de Oudenmolen, in het huis dat zijn vader later met hulp van zijn broers uitbreidde. Tot zijn 22ste bleef hij er wonen; daarna vertrok hij voor zijn studie sociologie naar Tilburg en later Nijmegen. De jaren tussen 1949 en 1971 legden de basis voor een blijvende band met zijn geboortedorp.
In zijn columns haalt André herinneringen op aan het Heeze van vroeger. Aan de hand van persoonlijke verhalen, historische documenten en eigen onderzoek brengt hij bijzondere mensen, gebeurtenissen en vergeten verhalen opnieuw onder de aandacht.
Deze keer duikt hij in de geschiedenis van ‘blad’, een progressief tijdschrift dat in de jaren zestig in Heeze werd gemaakt door Tinie Akkermans en Jan Vaessen. Hij vertelt hoe twee maatschappijkritische jongeren uit Heeze later een belangrijke rol gingen spelen in de vakbeweging en de Nederlandse museumwereld.
Deze keer een wat uitgebreidere column. De reden: ik heb wat meer onderzoek moeten doen om een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van het onderwerp: ‘blad’. Het tijdschrift ‘blad’ werd eind jaren 60 van de vorige eeuw in Heeze uitgegeven als eigen productie door de redactie bestaande uit Tinie Akkermans en Jan Vaessen. In de mij ter beschikking gestelde map van Toon Thijs tref ik enige nummers aan van ‘blad’, te weten:
- blad – jaargang 1, nummer 5/6, 16 september 1966;
- blad – jaargang 1, nummer 7, 4 november 1966;
- blad – jaargang 1, nummer 8, 23 december 1966;
- blad – jaargang 2, nummer 1+2, (geen datum).
Eerst wil ik iets zeggen over de spelling die in ‘blad’ wordt gehanteerd. De redacteuren hanteren een zogenaamde ‘alternatieve spelling’: “schrijf de taal zoals je hem spreekt”. Enige woorden die in blad staan en afwijken van de officiële spelling: “redaksie”, “reaksie”, “halleloeja”, “marsjeren”, “aktueel”, “kafee”. De alternatievelingen die deze spelling hanteerden waren vooral te vinden onder jongeren, studenten en linkse bewegingen.
Actueel eind jaren 60 waren de protesten tegen de oorlog in Vietnam. Boudewijn de Groot zong zijn lied: “Welterusten, mijnheer de president”, waarmee hij de toenmalige president van de Verenigde Staten van Amerika bedoelde. En in China had leider Mao Zedong de Culturele Revolutie uitgeroepen, die de weg terug insloeg naar de oude idealen van het communisme.
Een greep uit de artikelen die in de bovenstaande nummers zijn opgenomen: Aandacht voor Mao; Pacifisme, een utopie ?; Pamflet Groninger kommune; Gezinsleven; Het gezag laat toe en slaat toe; Navo; Het experiment; De missie is zo mooi nog niet; Louis Paul Boon; God is dood, leve Bob Dylan.
Interessant is dat ook de landelijke pers aandacht had besteed aan ‘blad’, getuige de reactie in nummer 5/6 van ‘blad’. Ik heb getracht het originele nummer van De Nieuwe Linie te raadplegen, maar dit is blijkbaar (nog) niet opgenomen op de website van Delpher. We moeten het dus doen met datgene wat in ‘blad’ 5/6 staat. Ik citeer wat De Nieuwe Linie over ‘blad’ schreef: “Er is een nieuw tijdschrift op de markt. “Blad” zegt de redactie, is vooral kultureel (literair, provo, links) en politiek (links, radikaal, pasifiek) en vooralsnog vooral belangrijk voor de agglomeratie Eindhoven”. In die belangrijkheid poneren de jongeren zich als baanbrekende provo’s in een middelbare schoolstijl, zonder perspectief. Topartikel van Blad no. 4, eerste jaargang, is de Belijdenis van een zekere J.V. Deze provo redeneert onder andere: “Ik ben een mens. Een mens. Omdat ik mens ben, ben ik pacifist. Ik ben pacifist omdat ik mens ben. Mens ( ) Mens. Dat is houden van het leven. Moeten houden van het leven om zelf te kunnen leven. Dat is vrij zijn. Dat is wandelen en parapluus haten”. Blad is met deze en dergelijke onzin een forum voor lieve tieners, die zich links radicaal noemen” (einde citaat). Kortom: niet erg vleiend voor de redactie van ‘blad’.
Vanaf het begin is duidelijk: ‘blad’ is een progressieve uitgave en beide redacteuren zijn lid geweest van de PSP (=Pacifistisch Socialistische Partij), welke partij later is opgegaan in Groen Links, welke partij vrij recent is opgegaan in Progressief Nederland (PRO). Er waarden twee provo’s door ons dorp die zich in witte kleding hadden gehuld. Pacifistisch en dus tegen de NAVO getuige de onderstaande prent.
Wie zijn die twee redacteuren van ‘blad’ en wat is er van hen geworden? Een korte biografie van deze progressieve oud-Heezenaren is op zijn plaats. In alfabetische volgorde:
Tinie Akkermans (1946)
Tinie is een zoon van een fabrieksarbeider, van een wever, die bij “Vullinghs” werkte: Vullinghs’ Band-, Veter- en Elastiekfabrieken N.V. (later: Koninklijke Bandfabrieken B.V.). Zij waren onze buren in de Molenstraat. Van Tinie heb ik nog het schaakspel geleerd. Na de Mulo in Geldrop is hij naar de HBS in Weert gegaan. Daar behaalde hij zijn diploma HBS-a in 1964. Daarna ging hij sociologie studeren in Tilburg (toen nog de Katholieke Hogeschool). In 1970 sluit hij zijn studie af met het behalen van het doctoraalexamen: hij mag zich dan Doctorandus noemen (Drs.).
Vervolgens kreeg hij een baan als wetenschappelijk medewerker aan de Katholieke Universiteit in Nijmegen (nu: Radboud Universiteit). Bij de hoogleraar prof. Dr. Harry Hoefnagels, die bekend stond als een progressieve jezuïet (hij was een pater). Hoefnagels heeft landelijke bekendheid gekregen met zijn artikel uit 1961 “Nederland, een sociaal paradijs?” in de Sociologische Gids.
In mei 1985 promoveerde Tinie op het proefschrift “Beleidsradicalisering en ledendruk. Een studie over de Industrie-bond-NVV in de periode 1968-1975”. Zijn proefschrift is uitgegeven door het ‘Instituut Voor Toegepaste Sociologie te Nijmegen’, en opgedragen “Aan mijn vader Josephus P.L.M. Akkermans (1905-1971) die zo bezig was met een katholieke vakbond -de textielarbeidersbond “St. Lambertus”- dat zijn zoon wel interesse moest krijgen voor de ‘rode’ vakbeweging”.
Eind jaren 80 heeft hij de universiteit verlaten en vestigde hij zich als zelfstandig onderzoeker. Hij vond dit achteraf een verstandig besluit, omdat hij in zijn nieuwe werk met veel andere mensen in contact kwam. In 1994 publiceerde hij een onderzoek: Gelijk hebben en gelijk krijgen. Tien jaar Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst. Het onderzoek deed hij in de archieven van de Arbitragecommissie; het schrijven van het onderzoeksverslag heeft hij gedeeltelijk bij ons thuis in Venray gedaan, toen wij op vakantie waren.
In 1995 publiceerde hij een studie samen met co-auteur A.W.M. Teulings met de titel: Ons dagelijks brood: contract-catering in Nederland. Eén van de kleinere projecten die hij als zelfstandig onderzoeker uitvoerde.
In 1974 namen de voorzitters van het NKV (Wim Spit) en van de NVV (Wim Kok) het initiatief om hun beider vakcentrales (zonder het CNV) samen te laten gaan; daaruit ontstond de vakcentrale FNV. Ruim 25 jaar later kreeg Tinie de opdracht om een boek te schrijven over deze 25 jaren van het bestaan van de FNV. Dit werd een lijvige studie met als titel: Redelijk Bewogen. De koers van de FNV 1976-1999; Van maatschappijkritiek naar zaakwaarneming (1999). Er is verslag gedaan van de FNV en haar organisatie. Bijzonder is dat ook aandacht besteed werd aan de financiën van de FNV. Meestal werden dit soort gegevens ‘binnenkamers’ gehouden. Bij de boekpresentatie op 18 december 1999 ben ik aanwezig geweest. Ik ben in het bezit van een exemplaar van de studie voorzien van de handtekeningen van de auteurs en van de vier voorzitters van de FNV die in die jaren leiding hebben gegeven aan de FNV. Het boek is rijk geïllustreerd met foto’s en schema’s, en er zijn interviews in opgenomen met de hoofdrolspelers van de FNV, van werkgeversorganisaties (VNO) en uit de politiek (interviews door Henk Kool).
Een tweede studie van zijn hand naar de werkzaamheden van de Advies- en Arbitragecommissie werd in 2003 gepubliceerd: Het gelijk van twee kanten: de publieke arbeidsverhoudingen in een fase van normalisering? In deze periode schreef hij ook nog enkele artikelen in vaktijdschriften of als hoofdstuk in een bundel zoals in Arbeidsconflicten bij de overheid (2003).
Maar gaandeweg kreeg hij problemen met zijn gezondheid. Het bedienen van zijn computer leverde steeds meer problemen op (z.g. muisarm) en bleek hem in het werk ernstig te belemmeren. Bovendien werd hij langzaam maar zeker doof, totdat zijn gehoor hem geheel in de steek liet. Dit betekende voor hem uiteindelijk dat hij tot aan zijn pensionering in 2011 arbeidsongeschikt werd. Mijn broer Henk is hem nog behulpzaam geweest met de aanvraag van een WAO-uitkering: de arbeidsongeschiktheid was reeds aangevangen voordat hij bij de universiteit ontslag had genomen en als zelfstandig onderzoeker zijn werk deed. Later is bij hem een implantaat in zijn hersenen geplaatst waardoor zijn gehoor is hersteld.
Jan Vaessen (1947)
Jan is de oudste zoon van een spoorwegarbeider die woonde in de Emmerikstraat in Heeze (deze woning bestaat niet meer). In een interview in het tijdschrift FARO vertelde hij dat hij in de 3e klas van de HBS voor het eerst Nederlands literatuuronderwijs kreeg. Er ging een wereld voor hem open. Daar maakte hij kennis met de wereld van schrijvers. Hij vertelde: “mijn held in mijn jeugd was Louis Paul Boon”. In ‘blad’ jaargang 1, nummer 7 van 4 november 1966 (pagina 19-22) schreef hij een stukje over ‘Boontje’ zoals L.P. Boon ook wel werd genoemd. Een bepaalde zin uit het boek ‘Mijn kleine oorlog’ van L.P. Boon maakte Jan tot zijn lijfspreuk: “Schop de mensen tot zij een geweten krijgen”. Zijn oudste zoon kreeg de voornamen Louis Paul mee.
Na zijn HBS-a diploma ging hij Nederlands studeren in Groningen. Maar de taalkunde trok hem toch minder dan zijn favoriet ‘Boontje’. En het studentenleven in een commune vergde ook veel tijd. Het is aan zijn moeder te danken dat hij kon overstappen naar de Sociale Academie in Eindhoven, waar hij aanvankelijk Maatschappelijk Werk studeerde, maar na twee maanden overstapte naar Sociaal-Cultureel Werk.
Hij is vroeg getrouwd; er was een baby op komst. Van een actief studentenleven kon dus geen sprake zijn. Mijn vrouw An heeft weleens verteld dat ze Jan Vaessen heeft ontmoet tijdens bezinningsdagen van de HAVO-5 leerlingen uit Deurne in kasteel Schaloen in Zuid-Limburg. In die tijd liep Jan stage op Schaloen als groepswerker.
Mijn oudste broer Tinie vertelde dat hij Jan heeft geïntroduceerd op de Academie van Bouwkunst in Tilburg (nu: Academie voor Architectuur en Stedenbouw). Deze Academie is een opleiding voor personen die na hun HBO Bouwkunde architect willen worden. Hij werd daar docent en later lid van de directie.
In 1985 kwam hij te werken bij de Gemeente Apeldoorn als directeur van de afdeling Kunst en Cultuur. Inmiddels was Jan sociologie gaan studeren aan de Katholieke Hogeschool te Tilburg. Na afronding van deze studie ging hij meteen door om te promoveren. Hij promoveerde in 1986 op het proefschrift: Musea in een museale cultuur. De problematische legitimering van het kunstmuseum.
De ambtelijke omgeving van een gemeentelijke organisatie beviel hem minder goed. In 1990 werd hij benoemd tot Directeur van het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem. Het bleek dat daar zijn hart lag; hij bleef er werken tot zijn afscheid in 2008. Hij ging voortvarend te werk en schreef een ondernemingsplan voor het museum (Naar vernieuwing van het museum. Ondernemingsplan Nederlands Openluchtmuseum 1991-1992). Zijn inspanningen en die van alle medewerk(st)ers bleken succes te hebben. In 2005 ontving het museum internationale erkenning door de Toekenning van de European Museum of the Year Award 2005. Daarna bleef Jan nog verbonden aan ‘zijn’ museum door een boek te schrijven over het Nederlands Openluchtmuseum bij het honderdjarig bestaan: Ervaring delen. Verhalen en beelden bij honderd jaar Nederlands Openluchtmuseum (2012). Het boek is rijk geïllustreerd met talrijke foto’s en een beknopte chronologie van 100 jaar Nederlands Openluchtmuseum.
In 1995 heeft Jan de benoeming aanvaard van Bijzonder Hoogleraar Kunstsociologie aan de Universiteit van Amsterdam, welke benoeming tot eind 1999 liep.
Deze twee oud-Heezenaren waren in hun jonge jaren al maatschappelijk actief met ‘blad’, en zijn dat hun verdere leven ook gebleven. De één ten dienste van de vakbeweging, de ander ten dienste van een museum waar hij met succes veranderingen in gang heeft gezet voor het bevorderen van volkscultuur: het gewone leven van gewone mensen.
© André Leijssen, oktober 2026.
Met dank aan Tinie Akkermans, Toon Thijs en Jan Vaessen.
