Op Kreijl staat het kapelletje er zondagochtend bij zoals het er al bijna tachtig jaar bij staat: klein, stil, wachtend. Om elf uur is het vol. Stoelen worden bijgeschoven, mensen groeten elkaar, sommigen voor het eerst in jaren. Het is een plek die weinig ruimte inneemt op de kaart van Heeze, maar die op deze dag weer even het middelpunt vormt van iets veel groters dan zichzelf.
Tussen de aanwezigen zit een vrouw van 94. Ze woonde ooit zelf op Kreijl, jaren geleden, en is speciaal teruggekomen voor deze mis. Waarom ze de moeite nam? Omdat deze viering, vertelt ze, altijd al belangrijk is geweest voor wie hier woonde of ooit woonde. Er zijn plekken die je niet loslaten, ook niet als je er allang niet meer woont.
Het Sint-Agathagilde en het Sint-Jorisgilde zijn present, zoals ze dat al generaties zijn bij deze viering – hun aanwezigheid is inmiddels bijna onderdeel van het ritueel zelf.
Wat hier wordt herdacht, gaat terug tot 9 juli 1572. Bij Brielle werden die dag negentien priesters en kloosterlingen, van wie de meesten uit Gorcum kwamen, door de Watergeuzen om het leven gebracht. Ze bleven trouw aan hun geloof in de eucharistie en aan het gezag van de paus, ook toen ze zwaar werden mishandeld. Uiteindelijk werden ze opgehangen. Onder hen bevond zich de franciscaner pater Nicasius, geboren op Kreijl.
Paus Pius IX verklaarde de groep, bekend als de martelaren van Gorcum, in 1867 heilig. Vanaf de negentiende eeuw ontstond verering voor Nicasius, destijds nog binnen de muren van de kerk. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg die verering een eigen plek in de buitenlucht: een klein kapelletje op Kreijl, gebouwd uit dankbaarheid dat het dorp de oorlog relatief goed was doorgekomen. Sindsdien vinden op die plek ook de officiële plechtigheden plaats.
Voor de vrouw van 94 was het die zondag geen verplicht nummer, maar een terugkeer. Een mis bijwonen op de plek waar ze ooit woonde, tussen mensen die – net als zij – wisten waarom dit stukje Kreijl al zo lang zoveel betekent.
De eucharistie staat centraal in elke katholieke mis. Tijdens dit onderdeel worden brood en wijn gedeeld, als herinnering aan het laatste avondmaal van Jezus met zijn leerlingen. Voor gelovigen is dit geen symbolisch gebaar: ze geloven dat Christus daadwerkelijk aanwezig is op het moment dat brood en wijn worden gewijd. Juist dit geloofspunt was voor de martelaren van Gorcum reden om liever te sterven dan het op te geven.
